Brottkast, galin veiðistjórnun og hvalveiðar

Eins og ég minntist á í sjómannadagspistli mínum hér í gær, þá flutti Guðmundur Ragnarsson formaður Félags vélstjóra- og málmtæknimanna lang bestu ræðuna á sjómannadeginum í Reykjavík í gær.

Það var ekki síst vegna þess að hann talaði sem sjómaður með reynslu og þekkingu. Guðmundur vélstjóri kom hreint fram og ræddi um hlutina umbúðalaust. Greinilega meðvitaður um að ef menn hafa ekki kjark til að ræða vandamálin þá verða þau aldrei leyst.

Þetta var mikilvæg ræða um hluti sem varða okkur öll þar sem talað var um nýtinguna á okkar mikilvægustu náttúruauðlind. Meðal annars ræddi Guðmundur um vitlausa nýtingarstefnu, brottkastið nú undir kvótakerfinu og hvalveiðar.

Augljóst var á máli Guðmundar að mikið brottkast á þorski hefur átt sér stað í vetur þegar skip hafa verið að reyna að veiða ýsu en ekki haft kvóta fyrir meðafla í þorski þar sem þorskkvótar eru við söguleg lágmörk. Guðmundur sagði meðal annars:

"....við síðustu ákvörðun á fiskveiðiheimildum í þorski, urðu þau mestu mistök sem við höfum gert sem snúa að umgengni um auðlindina í hafinu. Til að arðsemi útgerðarinnar gangi upp, fórum við að sækja í ýsuna sem aldrei fyrr, með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir stofninn. Til að ná í þessa ýsu hefur flotinn legið á grunnslóð þar sem smáþorskurinn er að vaxa og engin fórnar þorskkvóta á verðlausan smáfisk.

Það sem ég spyr mig að er hvort við höfum ekki með síðasta niðurskurði í þorskveiðunum verið að eyðileggja meira fyrir okkur, en við erum að byggja upp? Það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að vera með mikinn niðurskurð í einni tegund, til að geta haft möguleika að ná í aðra, vegna þess að þessar fisktegundir synda á sömu miðum á sama tíma".

Sjómannadagsræða Guðmundar er hér á heimasíðu VM. Hér fyrir neðan leyfi ég mér að birta hluta hennar:

"Talandi um auðlindina í sjónum, þá hef ég séð ýmislegt á mínum starfsferli varðandi umgengnina á henni. Má þar t.d. nefna smuguveiðarnar. Á þessum tíma hef ég verið þátttakandi í að henda þó nokkrum tonnum af fiski í sjóinn. Það er bara partur af raunveruleikanum, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Allt það upphlaup sem hefur orðið í fjölmiðlum á undanförnum árum, hafi brottkast komið til umræðu, er með eindæmum og hlægilegt fyrir okkur sem til þekkja.

Allir sverja af sér brottkastið, engin vill kannast við þessar staðreyndir, þó allir viti af því sem við þetta starfa. Þetta eru raunverulegir hlutir sem bitna fyrr eða síðar á okkur sjálfum. Þetta er ekkert flókið, við erum með fiskveiðistjórnunarkerfi og við erum með arðsemiskröfur í rekstri sjávarútvegsins. Við erum allir sekir um þetta brottkast, stjórnmálamenn sem setja leikreglurnar, útgerðarmenn sem þurfa að ná endum saman og sjómenn sem eru í þessu til að hafa sem mest upp úr sér.

Ástæða þess að ég tala um þetta hér er að við síðustu ákvörðun á fiskveiðiheimildum í þorski, urðu þau mestu mistök sem við höfum gert sem snúa að umgengni um auðlindina í hafinu. Til að arðsemi útgerðarinnar gangi upp, fórum við að sækja í ýsuna sem aldrei fyrr, með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir stofninn. Til að ná í þessa ýsu hefur flotinn legið á grunnslóð þar sem smáþorskurinn er að vaxa og engin fórnar þorskkvóta á verðlausan smáfisk.

Það sem ég spyr mig að er hvort við höfum ekki með síðasta niðurskurði í þorskveiðunum verið að eyðileggja meira fyrir okkur, en við erum að byggja upp? Það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að vera með mikinn niðurskurð í einni tegund, til að geta haft möguleika að ná í aðra, vegna þess að þessar fisktegundir synda á sömu miðum á sama tíma. Því stjórnum við ekki.

Það er sama með þetta eins og hvalveiðarnar. Við verðum að vera menn til að horfast í augu við raunveruleikann og tala um hlutina af einhverju viti, en ekki fara með umræðuna á þannig plan að engin vitræn niðurstaða fæst í hana. Í umræðunni um hvalveiðarnar virðist aldrei vera hægt að tala um það að við erum með ákveðið vistkerfi við landið og erum að reyna að stýra sókninni í það án þess að valda of miklum skaða. Að halda hvalastofnunum við landið í ákveðinni stærð tel ég vera mjög skynsamlega ráðstöfun. Það hefur engin talað um að útrýma hvalastofnunum, aðeins að það sé haldið ákveðnu jafnvægi.

Umræðan fer alltaf á það plan, að það eigi að útrýma öllum hval við landið ef leyfa á veiðar á nokkrum dýrum. Að veiða nokkra tugi dýra úr 43.000 dýra stofni samkvæmt talningu, getur varla verið aðgerð í þá átt að útrýma stofninum. Þessi 43.000 dýr sem voru talin á landgrunninu við landið árið 2001 þurfa sitt til að lifa, þau eru í samkeppni við okkur og þorskinn. Eftir því sem þau taka meira úr lífríkinu verður minna eftir fyrir okkur og þorskinn. Í mínum huga er þetta ekki flókið mál.

Við eigum ekki að láta bjóða okkur það að þjóðir sem eru í stríði, brjótandi mannréttindi og valdandi ómældum hörmungum á meðbræðrum okkar, hóti okkur öllu illu vegna veiða á nokkrum hvölum.

Hafrannsóknir eru ung fræðigrein, það verður að hafa það hugfast þegar verið er að gagnrýna þeirra niðurstöður. Að mínu viti eru þetta einu haldbæru vísindin sem við getum farið eftir. Því miður virðist árangurinn af öllum þessum friðunum í áratugi vera jafn fjarlægur og þegar við hófum fiskveiðistjórnunina.

Það er athyglisvert að í flest öllum fiskveiðistjórnunarkerfum í Norður- Atlantshafi er verið að veiða talsvert minna úr stofnunum í dag en þegar friðunin hófst, þó svo að hún hafi staðið yfir í áratugi. Það sem ég vil leggja áherslu á er að framkvæmd friðunarinnar er ekki síður mikilvæg en friðunin sjálf, svo hlutirnir gangi upp og ekki verði stórslys í vistkerfinu við framkvæmd hennar".